Polonia mon amour

IL PROCESSO SBAGLIATO AL GENERALE JARUZELSKI
di SERGIO ROMANO, Da "Il Corriere della Sera" di sabato 13 settembre 2008
Credo di conoscere gli argomenti con cui il generale Wojciech Jaruzelski si difenderà dall`accusa di «crimini comunisti» durante il processo iniziato ieri di fronte a un tribunale di Varsavia. Dirà anzitutto che la proclamazione dello «stato di guerra», nella notte fra il 12 e il 13 dicembre 1981, non ebbe, per il suo Paese «conseguenze irreversibili». E dirà in secondo luogo che la decisione del Consiglio di Stato, di cui era presidente, favorì la transizione della Polonia alla democrazia fra la fine degli anni Ottanta e l`inizio degli anni Novanta.
La prima affermazione e difficilmente controvertibile. Le misure adottate nel periodo della legge marziale furono severe: coprifuoco, arresti, repressioni poliziesche, giudizi sommari, i nove minatori di Wujek, in Slesia, colpiti a morte dal fuoco di un reparto anti-sommossa. Ma non stroncarono i movimenti dell`opposizione e non impedirono a Solidarnosc, l`organizzazione creata da Lech Walesa, di conservare ed estendere la sua influenza sulla società polacca. La seconda affermazione, come ogni esercizio di storia controfattuale («che cosa sarebbe accaduto se») è più discutibile e non riuscirà forse a convincere la corte. Ma Jaruzelski non ha torto quando scrive nella sua autobiografia, apparsa presso Bompiani nel 1992: «Chi può affermare che dopo la reazione a catena che si sarebbe inevitabilmente prodotta in Polonia e in Europa se non avessimo agito come abbiamo agito, sarebbero state possibili la perestrojka e la nostra "Tavola rotonda"? Chi oserebbe negare l`ipotesi che una guerra civile o, peggio, un intervento armato sovietico sicuramente inevitabile, non avrebbero congelato ancora per molti anni un mondo diviso, antagonistico, murato nei suoi patti militari e cristallizzato nei suoi bastioni ideologici? Noi polacchi abbiamo conosciuto il purgatorio. Senza affermare che oggi abbiamo diritto al paradiso, so che abbiamo evitato l`inferno».
Mosca era pronta a intervenire. Lo avrebbe fatto anzitutto per una sorta di automatismo storico. La Russia conosceva la febbre travolgente del nazionalismo polacco. Comunisti o no, i russi non avevano, dimenticato né l`insurrezione del novembre 1830, né quella del 1863, né la furia con cui l`esercito del maresciallo Pilsudski, nel 1919, si era lanciato alla riconquista delle terre ucraine e bielorusse che erano state polacche prima delle grandi spartizioni. Dopo l`avvento del comunismo a Varsavia, alla fine della Seconda guerra mondiale, la Polonia era stata il più riottoso e imprevedibile dei satelliti sovietici. Vi erano stati gli scioperi del giugno 1956 e i 53 morti di Poznan. Vi erano stati i moti operai di Danzica, Gdynia, Szczecin, provocati dall`aumento dei prezzi dei prodotti alimentari alla fine del 1970, e i disordini del giugno 1976. Vi erano state l`elezione al papato dell`arcivescovo di Cracovia e le entusiastiche accoglienze che Giovanni Paolo II aveva ricevuto durante il pellegrinaggio patriottico del giugno 1979• Vi erano stati altri scioperi nell`estate del 1980. E vi era stata infine l`apparizione di un nuovo protagonista, Solidarnosc, capace di creare un blocco nazionale composto da operai, borghesi, intellettuali.
Terrorizzata dal «contagio» polacco la dirigenza sovietica era pronta ad agire. Jaruzelski giocò d`anticipo e prese su di sé le responsabilità della repressione., Solidarnosc, naturalmente, non ha mai accettato le giustificazioni del generale. Ma dieci anni dopo, quando la Polonia era ormai democratica, una vittima dello «stato di guerra», Adam Michnik rese al generale l`onore delle armi. Disse che il 13 dicembre 1981, se lo avesse avuto di fronte, gli avrebbe sparato. Ma aggiunse: «Reputo però molto importante – ed è in qualche modo una vittoria sua e mia che oggi possiamo parlare fra di noi di queste cose senza odio, senza ostilità, con rispetto reciproco, restando fedeli ciascuno alla propria biografia. Se esiste una possibilità per la Polonia, e io credo che esista, essa risiede nella capacità dei polacchi di parlarsi senza odio e senza ostilità». Questo sguardo equanime sulle tragedie del passato polacco non appartiene evidentemente allo stile e alla cultura dei gemelli Kaczynski.
Nel periodo, dal 2005 al 2007, quando Lech fu presidente della Repubblica (una carica che ancora conserva) e Jaroslaw Primo ministro, fu lanciata un`operazione, definita con parola liturgica lustracja, di cui il processo Jaruzelski è la manifestazione più clamorosa. Grazie a questa «nuova inquisizione», come la definì Piero Ostellino nel Corriere dei 4 aprile 2007, 700 mila polacchi sarebbero stati costretti a dichiarare pubblicamente i loro rapporti organici con il regime comunista. I gemelli avevano deciso di fare per via burocratica la guerra civile che il Paese era riuscito a evitare alla fine degli anni Ottanta. Fra coloro che rifiutarono di piegarsi all`obbligo dell`autocertificazione vi fu Bronislaw Geremek, storico, ex-ministro degli Esteri, parlamentare europeo, scomparso in un incidente automobilistico nel luglio di quest`anno. La morte gli ha impedito di assistere a un processo nel corso del quale i migliori dissidenti rifiuteranno probabilmente di testimoniare contro l`imputato.
Militare Nazionalista. Come comandante di unità di originario di una famiglia ricognizione, durante la Seconda dell`aristocrazia rurale anti-russa, guerra mondiale Jaruzelski passò era sopravvissuto alla repressione l`intero percorso della Prima Armata sovietica (che invece non risparmiò il dell`Esercito Polacco da Lenino (1943) padre). II 13 dicembre 1981 annunciò a Berlino (1945). Continuò la carriera la legge marziale in tv, tenendo alle militare nella Repubblica Popolare spalle la bandiera con l`aquila polacca Questioni aperte Dialogo Il generale: chi può affermare che, Solidarnosc non ha mai accettato se avessimo agito diversamente, le sue giustificazioni. Ma anni dopo, sarebbero state possibili la ex vittime dello «stato di guerra» perestrojka e la «Tavola rotonda»? resero al generale l`onore delle armi Percorsi Mosca era pronta a intervenire nel più riottoso dei Paesi satelliti L`Urss e la paura del contagio La svolta che «evitò l`inferno» Caccia alle streghe Il processo Jaruzelski è la manifestazione più clamorosa della «nuova inquisizione» lanciata dai gemelli Kaczynski
—————-
Jaruzelski, l’atto d’accusa
Mentre a Varsavia inizia il processo al generale, la verità di quei giorni in un inedito del 1990 di Gustaw Herling, Il Mattino, 18/09/2008
Marta Herling risponde a Sergio Romano
Ho letto l’articolo di Sergio Romano sul «Corriere della sera» di sabato 13 settembre: «Il processo sbagliato al Generale Jaruzelski» (L’Urss e la paura del contagio. La svolta che «evitò l’inferno»), mentre traducevo alcune pagine inedite del Diario di mio padre Gustaw Herling, degli anni 1989-1992. Sono pagine di analisi, di commento e riflessione su quei processi che hanno segnato la svolta epocale del suo paese verso la costruzione di un sistema democratico sulle macerie del comunismo. Herling non si limita a commentare e interpretare con la lucidità della sua duplice esperienza del sistema comunista vissuta come prigioniero del gulag, e del sistema democratico occidentale vissuta come esule politico a Londra e poi a Napoli e Parigi, ma si fa interlocutore, talvolta critico e polemico, dei protagonisti della nascente democrazia polacca. Accanto alle analisi delle notizie riportate dalla stampa polacca e occidentale, vi è il dialogo con gli oppositori del passato regime che hanno assunto cariche e responsabilità politiche e di governo dopo il 1989 (in particolare Geremek e Mazowiecki): un dialogo che si svolge a distanza ma anche attraverso incontri riservati nel corso delle loro visite ufficiali a Roma, e poi durante il suo primo viaggio in Polonia dopo cinquant’anni di esilio, nel maggio 1991. La migliore introduzione a queste pagine del Diario scritto di notte, la si può riprendere dal testo inedito del discorso pronunziato da Bronislaw Geremek, lo storico e parlamentare europeo recentemente scomparso, allora ministro degli Esteri della Repubblica di Polonia, alla cerimonia di conferimento dell’ordine dell’Aquila Bianca a Gustaw Herling, nella sede dell’Istituto polacco di Roma il 19 maggio 1998: «Herling si interessa alla politica con passione, in modo naturale, ma anche particolare. La riferisce costantemente ai valori fondamentali, alle ragioni morali. Non accetta una politica di breve respiro, non accetta limitazioni dettate dalla previsione di quel che risulta possibile. Non vede di buon grado le mezze misure, non si fida dei compromessi. Osservando l’impegno politico dell’intellighenzia europea, considera il sottomettersi o il patteggiare con il male un vero ”tradimento dei chierici” nel nostro secolo e il coraggio di opporsi come dovere ovvio; ed è convinto che il ”no” di protesta sia prerogativa di un uomo credente, anche se rimane lontano dai templi. L’autore del Diario scritto di notte, una delle testimonianze più eccezionali del nostro tempo, concepisce la letteratura come servizio al vero e al bene, come dovere civile. Per la giovane generazione dei polacchi questa è una lezione del coraggio di pensare, e Herling è una delle maggiori autorità morali. Vogliamo che in questa svolta epocale che la Polonia sta vivendo, ci accompagni la sua presenza di testimone acuto e fedele degli eventi polacchi e universali, testimone critico del nostro imparare la libertà». Forti di queste parole presentiamo una pagina inedita del Diario di mio padre, alla data del 9 febbraio 1990, scritta sulla scia degli articoli apparsi sulla stampa polacca per l’ottavo anniversario della proclamazione della legge marziale del generale Jaruzelski. Affinché si possa ascoltare la sua voce e il suo punto di vista su quell’evento riportato oggi alla ribalta della cronaca dal processo iniziato in un tribunale di Varsavia per lo «stato di guerra» del 1981-1983.
———–
Gustaw Herling
(Il brano è tratto dal «Diario scritto di notte», 9 febbraio 1990, traduzione di Marta Herling)
Nell’ottavo anniversario della proclamazione dello stato di guerra, il settimanale «Polityka» ha indetto l’inchiesta: «Lo stato di guerra era inevitabile?». Quasi tutti i partecipanti alla domanda hanno risposto, che sì lo era. Jerzy Holzer ha motivato la sua risposta in modo abbastanza contorto: «La Polonia nel dicembre 1981 si è trovata di fronte a scelte da compiere a sua misura di paese né democratico né indipendente. Tale fu la scelta compiuta il 12 dicembre: necessaria tanto quanto era stata necessaria quella misura». Detto in parole un po’ più semplici, risuonerebbe così: «I governanti di un paese non democratico e sottomesso hanno semplicemente eseguito l’ordine dei loro superiori imperiali». Oppure: «Il vassallo ha dovuto prostrarsi di fronte al padrone». Può essere. Resta tuttavia da chiedersi se, dopo il radicale cambiamento di quella «misura», il principale esecutore dell’ordine imposto da Mosca, dovesse sedere sulla poltrona presidenziale della Repubblica di Polonia. Questa domanda hanno preferito non porsela i partecipanti all’inchiesta. Perché? Perché l’ottavo anniversario di un crimine (e come tale giudico la promulgazione della legge marziale, d’accordo in questo con la stragrande maggioranza dei cittadini dell’ex Repubblica Popolare Polacca) si celebra in pompa magna. Sui quotidiani sono apparse ampie conversazioni con Jaruzelski e con Kiszczak, allora ministro degli Interni: entrambe ipocrite, evasive, superficiali. Viene poi riportata una dichiarazione del colonnello Kuklinski: «L’intransigenza dei Russi, che nelle conversazioni col generale Jaruzelski non volevano in assoluto discutere l’eventuale esclusione dalle forze di intervento (del Patto di Varsavia) dell’Esercito Nazionale Popolare della Repubblica democratica tedesca, e addirittura contestavano qualunque possibilità di partecipazione dell’Esercito polacco nelle azioni militari, paralizzò la direzione del ministero della Difesa. Il generale Jaruzelski era sotto choc». Si deve analizzare con molta attenzione questo frammento. Bisogna allora considerare i Russi non solo come brutali aggressori, ma come degli idioti, se si prende sul serio questa minaccia. Poiché solo degli idioti potevano aspettarsi che l’esercito polacco, indipendentemente dall’atteggiamento dei suoi capi supremi, avrebbe passivamente assistito all’intervento armato della Repubblica democratica tedesca. Jaruzelski, al quale non si può negare una certa intelligenza, doveva comprendere che i Russi esercitavano una minaccia con l’aggiunta di un bluff. Forse un giorno gli archivi segreti si apriranno fino al punto da mostrare che l’intervento sovietico in Polonia non era in questione nel 1981, e i Russi misero semplicemente in moto il meccanismo delle pressioni e delle azioni simulate per raggiungere un unico scopo: costringere i comunisti polacchi con a capo Jaruzelski, a liquidare «Solidarnosc» con le loro mani, senza alcun aiuto dei fratelli vicini. Proprio questo capì Jaruzelski, e per questo era sotto choc. Perché non si rifiutò, perché eseguì con ubbidienza l’ordine «superiore», è una questione ora meno essenziale, e se ne occuperanno un giorno gli storici. A me preme solo affermare che la formula spesso ripetuta (dagli architetti polacchi della legge marziale): «Il Generale ha salvato la Polonia dall’intervento sovietico», è un banale mito. Che si tratti di una formula necessaria al Partito comunista polacco (oggi ex) e personalmente al Generale, non richiede una più approfondita spiegazione. È sufficiente aggiungere il suo ulteriore componente, dalla conversazione con Kiszczak che afferma: «La filosofia politica, che ha guidato e guida ancora oggi alcuni rappresentanti dell’equipe dirigente di allora, ha conservato la sua attualità e la sua validità, materializzandosi con la ”Tavola rotonda”». Nell’ottavo anniversario della proclamazione dello stato di guerra, viene coniata una medaglia commemorativa. Su un verso vi è: lo stato di guerra. Sull’altro: la Tavola rotonda. Senza dubbio una medaglia comoda per i suoi ideatori comunisti o ex comunisti. Ma per l’opposizione che oggi governa? In base all’imbroglio contenuto in questa medaglia si è eletto presidente della Repubblica di Polonia l’uomo che nel dicembre 1981 ha dichiarato guerra alla propria nazione. Quell’imbroglio, ingoiato gradatamente e sempre più facilmente dagli eminenti rappresentanti dell’opposizione di un tempo, ed ora dell’establishment al governo, determina una crescita di sfiducia della società nei confronti della sua naturale rappresentanza politica.
————————–
Le parole di Wojtyla
di Jas Gawronski, | jas.gawronski@europarl.europa.eu
Lettere l Corriere della Sera, Martedi’ 16 Settembre 2008 
Caro Romano, mi sembra poter dedurre dal suo articolo che anche lei tenderebbe ad assolvere il generale Jaruzelski nell’assurdo processo intentatogli a Varsavia per il colpo di stato da lui promulgato nel dicembre del 1981. Se l’esperimento di Solidarnosc fosse continuato conquistando sempre nuovi spazi di libertà i sovietici si sarebbero sentiti obbligati a porvi fine per evitare il contagio. E un loro intervento sarebbe stato ben più cruento di quello in Cecoslovacchia del 1968, causando migliaia di morti.
Ad avvalorare la mia tesi di un Jaruzelski «innocente» contribuiscono i colloqui che ho avuto con Giovanni Paolo II durante i quali mi ha parlato del generale con grande rispetto arrivando a definirlo una volta un «patriota». Del resto Papa Wojtyla ha dimostrato questa sua convinzione ricevendo due volte Jaruzelski quando non ne avrebbe avuto alcun bisogno, (1991 a Varsavia durante il suo viaggio, 1992 a Roma quando Jaruzelski viene a presentare l’edizione italiana del suo libro) essendo il generale non più presidente ma semplice pensionato.
Sembrerebbe che anche la Casa Bianca fosse favorevole al colpo di stato per evitare il peggio. Racconta il Generale nelle sue memorie (pag. 231) che un mese prima del previsto colpo di stato uno dei suoi principali organizzatori, il generale Kuklinski, disertò negli Stati Uniti. Ovvio supporre che ne avrebbe informato gli americani che però conservarono il silenzio: «Non cercarono di avvertire i dirigenti di Solidarnosc né di convincere noi a rinunciare al progetto trasmettendoci un qualsiasi segnale (e ne avevano i mezzi)», conclude il generale.
Sergio Romano: Approfitto della sua lettera per correggere un errore del mio articolo. Le memorie di Jaruzelski sono state pubblicate in Italia da Rizzoli, non da Bompiani.
————–
A sua volta il commento di Jas Gawronski è stato ripreso in Polonia
Gawronski: Jan Paweł II nazwał Jaruzelskiego patriotą
PAP, Gazeta Wyborcza, 2008-09-16
Eurodeputowany włoskiej centroprawicy i dziennikarz Jas Gawronski napisał w liście, opublikowanym we wtorek w "Corriere della Sera", że Jan Paweł II uważał Wojciecha Jaruzelskiego za patriotę. — W ten sposób włoski polityk polskiego pochodzenia, który w 1988 roku przeprowadził wywiad z polskim papieżem, odniósł się do opublikowanego w sobotę na łamach tej gazety artykułu zatytułowanego "Błędny proces generała Jaruzelskiego". "Za moją tezą o +niewinnym+ Jaruzelskim przemawiają rozmowy, jakie przeprowadziłem z Janem Pawłem II; w ich trakcie wypowiadał się o generale z wielkim szacunkiem, nazywając go nawet kiedyś +patriotą+" – podkreślił Gawronski w liście do autora artykułu o procesie Sergio Romano, byłego ambasadora Włoch w Moskwie. "Poza tym papież Wojtyła okazał to przekonanie przyjmując dwa razy Jaruzelskiego, kiedy nie było takiej potrzeby (w 1991 roku w Warszawie podczas swej podróży i w 1992 w Rzymie, kiedy Jaruzelski przyjechał zaprezentować włoskie wydanie swej książki), gdy generał nie był już prezydentem, lecz zwykłym emerytem" – dodał włoski eurodeputowany. Rozpoczęty w Warszawie proces autorów stanu wojennego, wśród nich generała Jaruzelskiego, Gawronski nazwał "absurdalnym". Wyraził przekonanie, że gdyby w 1981 roku "eksperyment z Solidarnością był kontynuowany i zdobyto coraz nowe przestrzenie wolności, Sowieci czuliby się w obowiązku położyć temu kres, by uniknąć zarazy". "Ich interwencja – uważa Gawronski – byłaby znacznie bardziej krwawa aniżeli w Czechosłowacji w 1968 roku i spowodowałaby śmierć tysięcy ludzi". "Wydaje się, że także Biały Dom był za zamachem stanu, by uniknąć gorszego" – zauważył eurodeputowany. Gawronski przypomniał następnie, że na miesiąc przed wprowadzeniem stanu wojennego do Stanów Zjednoczonych uciekł Ryszard Kukliński. "Można założyć, że poinformował Amerykanów, którzy jednak zachowali milczenie" – napisał włoski eurodeputowany.
————–
Il processo attuale
di Jan Piatek, | jpiatek@kielce.opoka.org.pl
Lettere al Corriere della Sera, Martedi’ 16 Settembre 2008 
Caro Romano, mi meraviglio, che lei stimato come un serio giornalista scriva un articolo sull’attuale processo di Jaruzelski servendosi della propaganda russa, e non verifica le sue parole con i documenti che riguardano lo stato d’assedio nella Polonia del 1981. Scrivendo questo articolo lei cerca di difendere Jaruzelski responsabile delle tante vittime del regime comunista già dagli anni ’70. Jaruzelski doveva essere già processato tanti anni fa, ma la sinistra postcomunista efficacemente ha bloccato per anni il processo. Dal suo articolo risulta anche la sua simpatia ai vecchi combattenti comunisti. Peccato. Purtroppo il giornalismo anche nei Paesi «liberi» non è al servizio della verità.
Sergio Romano: Le diverse opinioni e le critiche sono sempre gradite; i sospetti malevoli no.
——————
KOMENTARZ. Nie sąd, a Trybunał
Generał Jaruzelski powinien być sądzony jak przywódca państwa, a nie gangster.
Piotr Śmiłowicz, Newsweek Polska, Numer 38/08, strona 6
Nie ulega wątpliwości, że stan wojenny należy rozliczyć, a za jego wprowadzenie odpowiada Wojciech Jaruzelski. Jednak sądzenie generała i towarzyszy przed zwykłym sądem jako twórców "przestępczego związku o charakterze zbrojnym" to farsa. Faktem jest, że decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego podjęto z naruszeniem ówczesnego prawa (choć nie uczestniczył już w tym Stanisław Kania – również postawiony w stan oskarżenia). Stan wojenny ogłoszono wbrew Konstytucji PRL – decyzję podjęła Rada Państwa, choć trwała sesja Sejmu. Za to generał Wojciech Jaruzelski i członkowie Rady Państwa powinni odpowiadać przed Trybunałem Stanu, a nie przed sądem powszechnym, bo były to typowe przestępstwa związane ze sprawowaniem wysokich urzędów państwowych.

Niestety, próbę postawienia generała przed Trybunałem storpedował w 1996 roku Sejm zdominowany przez formację postkomunistyczną. Możliwe byłoby jednak ponowne skierowanie do Sejmu wniosku w tej sprawie. Oczywiście po nieco innym niż poprzednio sformułowaniu go. Tak można by było zadośćuczynić nie tylko sprawiedliwości, ale i prawu.
—————
Giovanni Paolo II sosteneva Jaruzelski? Sapeva cose che noi non sappiamo? Navarro-Valls: Papież nie chciałby procesu generała » + Wałęsa: JPII ciągle o niego pytał »

—————
Niewinny patriota Jaruzelski. Włoska prasa broni decyzji Jaruzelskiego o stanie wojennym
Miłada Jędrysi, Gazeta Wyborcza 2008-10-01
Opublikowany w niedzielę artykuł byłego rzecznika Watykanu Joaqu~na Navarro-Vallsa jest kolejnym fragmentem debaty we włoskiej prasie na temat procesu członków Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. Najpierw, dwa tygodnie temu, głos zabrał wybitny komentator Sergio Romano, były ambasador Włoch w Moskwie. Na łamach największego włoskiego dziennika "Il Corriere della Sera" napisał, że generał, broniąc się przed sądem, może skutecznie użyć dwóch argumentów. A mianowicie: że "skutki stanu wojennego były odwracalne", tzn. nie zmiażdżyły antykomunistycznej opozycji, oraz że wprowadzenie stanu wojennego uspokoiło sytuację w bloku wschodnim. Umożliwiło pieriestrojkę i Okrągły Stół. Romano pisze dalej, że Moskwa była gotowa do zbrojnej interwencji, której dokonałaby przede wszystkim z powodu "pewnego rodzaju historycznego automatyzmu".

W liście do „Corriere” tezę tę podtrzymał włoski eurodeputowany polskiego pochodzenia Jas Gawronski: „Za moją tezą o »niewinnym « Jaruzelskim przemawiają rozmowy, które przeprowadziłem z Janem Pawłem II; w ich trakcie wypowiadał się o generale z wielkim szacunkiem, nazywając go nawet kiedyś »patriotą «” – napisał Gawronski. Zwrócił też uwagę, że „Papież Wojtyła okazał to przekonanie, przyjmując dwa razy Jaruzelskiego, kiedy nie było takiej potrzeby, gdy generał nie był już prezydentem, lecz zwykłym emerytem”.

W ostatnią niedzielę na łamach "La Repubblica" głos zabrał były rzecznik Watykanu Joaqu~n Navarro-Valls, który nazwał Jaruzelskiego "ostatnim wielkim przywódca komunistycznej Polski". Jego zdaniem proces generała jest "nieuchronną polityczną konsekwencją, której jednak powinno się uniknąć", szczególnie w "obecnej zideologizowanej atmosferze politycznej". Navarro-Valls pisze, że Jaruzelski jest "symbolem władzy komunistycznej", a więc wytaczając mu proces, ryzykuje się, że "osądzi się historię zamiast osoby, by w końcu przypisać osobie winy historii".

Były rzecznik Stolicy Apostolskiej wspomina również swoje rozmowy o generale z Janem Pawłem II. Papież miał mu powiedzieć, że jest przekonany, iż "gdyby pękła instytucjonalna zbroja, generał pokazałby swoje ludzkie oblicze". "Być może prawdziwą sensacją tego procesu będzie odkrycie na końcu, że winny jest w rzeczywistości niewinny" – konkluduje Navarro-Valls.

Poglądy prezentowane na łamach włoskiej prasy nie są niczym nowym. Włoskie elity cechuje pragmatyzm myślenia o geopolityce. Decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego i postać generała Jaruzelskiego od początku były oceniane pozytywne, nawet przez antykomunistów. Zachowanie Jana Pawła II w stosunku do generała tylko utwierdziło Włochów i Watykan w przekonaniu, że zapisał się on pozytywnie w historii. Z tego względu jednoznacznie negatywnie oceniane są polskie próby antykomunistycznych rozliczeń. Znany publicysta Piero Ostellino pisał o IPN "nowa inkwizycja", a Navarro-Valls nazwał go "bardzo groźnym trybunałem".
————————
Przez stan wojenny do demokracji
Bogdan Wróblewski, Gazeta Wyborcza 2008-10-03

"Solidarność" miała dalekosiężną i historyczną rację, która zwyciężyła. My, władze w 1980-81 r., mieliśmy rację sytuacyjną, pragmatyczną – mówił wczoraj gen. Wojciech Jaruzelski, główny oskarżony w procesie autorów stanu wojennego — Przed warszawskim sądem okręgowym gen. Jaruzelski, były premier, I sekretarz KC PZPR za PRL i pierwszy prezydent III RP, jako pierwszy zaczął składać wyjaśnienia.
Wyjaśnienia to złe słowo. W kuluarach jego mowę – potrwa trzy, cztery dni, wczoraj odczytał ok. 40 z ponad 200 kart – nazywa się już "testamentem Jaruzelskiego". Nie tylko dlatego, że z racji wieku (85 lat) i sił jest to prawdopodobnie ostatnie takie wystąpienie generała. Także dlatego, że wygłasza je w szczególnych okolicznościach, jako oskarżony o zbrodnię. Czy będzie to wielka mowa? Zapowiada się, że tak.
Polityczny obstalunek  –  Akt oskarżenia sporządzony przez prokuraturę IPN przyjąłem do wiadomości. Postawione mi zarzuty uważam za bezpodstawne – zaczął wczoraj. Jaruzelski czytał z pliku kartek, stojąc. Co chwilę dusił go kaszel.
Sąd dwa razy zarządzał przerwy dla odpoczynku. Sala była pełna. Niektóre media wystąpienie generała transmitowały na żywo. Wśród publiczności byli jego podkomendni.
Mowa skonstruowana została tak: najpierw polityczna ocena oskarżenia za wprowadzenia stanu wojennego, potem polemika z zarzutami pionu śledczego IPN. To usłyszeliśmy wczoraj. Dalszy ciąg w poniedziałek, 6 października.
Kostyczne zazwyczaj wypowiedzi generała skrzyły się wczoraj ironią. Zwłaszcza pod adresem IPN. – Strona internetowa wita słowami: "Stan wojenny był wszczepioną w społeczną tkankę groźną chorobą, rodzajem trądu, który niszczy w sposób podstępny, skryty, długoterminowy". Oto polityczne przesłanie dla wszystkich ogniw IPN – mówił generał.
Jego zdaniem akt oskarżenia powstał "na polityczny obstalunek". Kogo? Nie wymienił, ale cytaty z Jarosława i Lecha Kaczyńskich nie pozostawiają wątpliwości.
Prezydent Lecha Kaczyński tuż przed skierowaniem akti oskarżenia do sądu mówił: "Cieszę się, że dożyłem chwili, kiedy odpowiedni organ państwa postawił zarzut autorom stanu wojennego". A Jaruzelski: – I ja się cieszę, ponieważ ufam, że sprawę wnikliwie, obiektywnie rozpatrzy niezwisły sąd.
Stan wojenny był mniejszym złem –  Nie pozuję na uciśnioną niewinność, nie mówię, że byłem inny niż byłem, powtarzam – odpowiedzialność biorę na siebie – mówił dalej Jaruzelski. Ale – podkreślał – tej odpowiedzialności nie należy mylić z winą, zwłaszcza w kontekście sformułowania zarzutów przez IPN.
Gen. Jaruzelski odpowiada oprzed sądem za kierowanie związkiem przestępczym o charakterze zbrojnym w okresie od 27 marca 1980 r. do momentu zawieszenia stanu wojennego czyli 31 grudnia 1982 r. Kolejny zarzut to podżeganie członków Rady Państwa do uchwalenia w nocy z 12 na grudnia 1981 r. niezgodnie z Konstytucją (bo podczas otwartej sesji Sejmu) dekretów o stanie wojennym.
Teza prokuratora Piotra Piątka, oskarżyciela z katowickiego IPN brzmi: grupa osób w organach władzy PRL z gen. Jaruzelskim na czele przygotowała wprowadzenie, a następnie administrowała stanem wojennym, którego celem była obrona swojej władzy poprzez "likwidację pokojowego ruchu społecznego związanego głównie z NSZZ "Solidarność".
Jaruzelski na wstępie odpowiadał tak: – Dramatycznie trudna decyzja dyktowana byłą wyższą koniecznością, ocaliła Polskę przed wilowymiarową katastrofą. Stan wojenny był mniejszym złem, złem mniejszym od tego, co groziło realnie i niechybnie.
Tu znów oddał zasługi "Solidarności": – Była zaczynem, siłą sprawczą ustrojowych przemian.
Ale"nie ma świętych polityków, partii, ruchów społecznych. "Solidarność" nie była 10-milionowym hufcem aniolów – usłyszeliśmy. Szczegółowy wywód – o sytuacji wewnętrznej w latach 1980-1981 r. jeszcze nas czeka. Wczoraj Jaruzelski podkreślił tylko jednostronność ocen i oskarżeń IPN.
Bronię szacunku dla żołnierzy  — Gdy przeszedł do analizy oskarżenia poznaliśmy nowe oblicze generała: cięty w słowach aż do uszczypliwości, a przy tym dowcipny. Np., gdy miał "dobrą wiadomość" dla prokuratora IPN, że uznani przez niego za zmarłych dwaj generałowie jeszcze żyją.
- Wypreparowano mnie i innych z kontekstu usytuowania w konstytucyjnych organach państwa – mówił o koncepcji tajnego związku zbrojnego, jaki miał tworzyć z trzema generałami i – do czasu – Stanisławem Kanią. A także "innymi" – jak napisał w akcie oskarżenia prokurator IPN. Jaruzelski pytał, czy to oznacza, że zarzut zbrodni komunistycznej (co generał nazwał "oskarżeniem do kwadratu") postawić powinno się setkom tysięcy funkcjonariuszy PRL, wszystkim żołnierzom zawodowym i służby zasadniczej? – Jeśli prokurator uważa, że kierowałem grupą przestępczą, to musi zauważyć, że była ona prawnie usankcjonowana i cieszyła się poparciem znacznej części społeczeństwa – mówił. I protestował przeciwko zrównaniu oskarżonych za stan wojenny – poprzez zarzut związku zbrojnego – z pospolitymi gangsterami.
- Biorąc odpowiedzialność na siebie bronię szacunku dla żołnierzy – mówił. I podkreślał, że wojsko w dniach wprowadzenia stanu wojennego nie użyło broni. A wspomniane w uzasadnieniu aktu oskarżenia ok. 100 ofiar śmiertelnych skomentował: – Krzywdzące jest rzucanie niezidentyfikowanymi liczbami.
Dalej wspomniał jednak o zbrodniach aparatu władzy, m.in. o zamordowaniu ks. Jerzego Popiełuszki i zabiciu górników z kopalni "Wujek".
Jaruzelski przyznał, że wydanie przez Radę Państwa dekretów o stanie wojennym podczas sesji Sejmu było "deliktem konstytucyjnym", czyli naruszało prawo. Ale zaprzeczył zdecydowanie, by miał podżegać członków Rady Państwa do uchwalenia dekretów wbrew konstytucji. Rada działała bowiem w "stanie wyższej konieczności", a dekrety zatwierdził w styczniu 1982 r. Sejm PRL.
- Czy IPN nie czyni wszystkich posłów głosujących za zatwierdzeniem stanu wojennego odpowiedzialnymi za zaakceptowanie zbrodni komunistycznej? – znówi ironizował Jaruzelski.
To nie WRON — Ośmieszył też "dyżurnych telewizyjnych historyków i niektórych polityków", którzy w ostatnich tygodniach domagali się degradacji i odebrania emerytur członkom Wojskowej Rady Ocelania Narodowego (niektóre media powtarzają, że to członkowie WRON są oskarżeni w tym procesie). Tym razem posłużył się cytatem z uzasadnienia oskarżenia, gdzie prok. Piątek pisze: "nia miała żadnych kompetencji, nie podejmowała żadnych decyzji, ani działań mających wpływ na organy administracji państwowej".
- Nie wiem, czy i kto z nas oskarżonych doczeka końca tego procesu – mówił wczoraj Jaruzelski. Oskarżeni o udział w związku zbrojnym są także ówczesny szef MSW Czesław Kiszczak (nie przychodzi), szef sztabu generalnego WP Florian Siwicki, sekretarz Komitetu Obrony Kraju Tadeusz Tuczapski, I sekretarz KC PZPR do października 1981 Stanisław Kania, wiceminister sprawiedliwości i jeden z członków Rady Państwa. Sami osiemdziesiąciolatkowie.
I puentował cel swojej filipiki: – Zrozumieć ówczesną sytuację, z historycznego dystansu, sine ira et studio, ażeby historia w nieskończoność nie dzieliła Polaków.
—————
Ne/ Polonia, gen. Jaruzelski su legge marziale 81:"Non colpevole"
Ex-leader comunista: in Solidarnosc non c’erano 10mln di angeli
postato 16 ore fa da APCOM
Roma, 2 ott. (Apcom) – "Non colpevole". L’ex-leader della Polonia comunista, l’85enne generale Wojciech Jaruzelski, si dichiara "non colpevole" di fronte al Tribunale di Varsavia, accusato di aver ordinato la legge marziale nel 1981, al tempo di Solidarnosc, causando la morte di un centinaio di persone. Insieme a Jaruszelski, l’Istituto per la memoria nazionale (IPN) – iniziatore del procedimento giudiziario – ha denunciato i vertici dell’allora regime comunista polacco. "Non si è trattato di un crimine, ma di una trasgressione della Costituzione", ha spiegato l’ex-leader, ribadendo che la "legge marziale ha rappresentato per la Polonia il male minore, perchè ha salvato il Paese da una catastrofe assai maggiore". La teoria del "male minore", è stata da sempre al centro delle tesi di molti storici che giudicano la legge marziale come una sorta di inevitabile imposizione, per evitare che l’esercito sovietico intervenisse direttamente a sedare la rivolta in Polonia, così come avvenuto a Budapest nel 1956 e a Praga nel 1968. "L’ho ripetuto più volte e lo dirò di nuovo – ha continuato Jaruzelski – mi dispiace, sono rammaricato, chiedo perdono per i morti e le sofferenze che quella decisione ha causato. Ma questo non significa che mi senta colpevole nel senso che mi viene qui contestato". In conclusione d’intervento, l’ex-leader comunista si sofferma su Solidarnosc e il suo carismatico capo, poi primo presidente della Polonia libera, Lech Walesa. "Concordo sul ruolo giocato dal sindacato e dal suo leader. E li rispetto. Ma dentro Solidarnosc non c’erano dieci milioni di angeli. Il governo di allora – ha concluso – non aveva come obiettivo l’annientamento del sindacato ma il mantenimento dell’ordine pubblico". Il generale dovrà anche rispondere dell’ordine impartito ai soldati di far fuoco contro i manifestanti, operai dei cantieri navali,nel 1970, provocando la morte di 44 persone. Oltre a Jaruzelski, l’IPN ha depositato accuse contro l’ex-generale Czeslaw Kiszczak – assente in aula – e il segretario dell’allora Partito comunista polacco Stanislaw Kania. L’IPN, lo stesso che in passato ha avviato procedimenti di "Lustracja" contro l’ex-arcivescovo di Varsavia Stanislaw Wielgus – ovvero il pubblico esame del passato da parte della speciale corte istituita per far luce sui trascorsi di figure pubbliche in epoca comunista – aveva depositato nell’aprile scorso formale accusa al Tribunale regionale di Varsavia. Jaruzelski, ormai 85enne, rischia ora una condanna a 10 anni di reclusione.
——————-
Paweł Lisicki: Duch dziejów według generała
Dal Blog di Rzeczpospolita, 3 października 2008
W wielogodzinnym wystąpieniu generała Wojciecha Jaruzelskiego najbardziej uderzało to, co miał do powiedzenia na temat historii. To, że stan wojenny był mniejszym złem i że ocalił Polskę przed tragedią, nie jest niczym nowym. Stara to śpiewka byłego dyktatora. Ale to, że “wprowadzenie stanu wojennego pozwoliło nam na dojście do wolności bez konfrontacji”, zdaje się najświeższym owocem refleksji generała. Adam Michnik i Włodzimierz Cimoszewicz powinni być dumni ze swego ucznia. Warto się zatem tej mowie obronnej przyjrzeć. Jaruzelski usprawiedliwia swoją decyzję, odwołując się do jej przyszłych skutków – obecnej wolności Polski. Tyle że człowiek nie ponosi odpowiedzialności za nieodgadnione i niewiadome skutki swego działania, ale za to, co bezpośrednio zamierzał i przewidywał. Jaruzelski i ci, którzy uczyli go myśleć, przechodzą nad tym do porządku dziennego, bo przyszłość zdaje się im koniecznym i nieuchronnym wynikiem przeszłości. Nic dziwnego, że ta nieco zwulgaryzowana wersja heglowskiego myślenia, które ostatecznie znosi różnice między tym, co się wydarza, i tym, co się wydarzać powinno, stała się doskonałym narzędziem usprawiedliwienia zaprzaństwa, tchórzostwa i zdrady byłych komunistów. Co się stało, to się stać musiało. I tyle. Dlatego Jaruzelski okazuje się w nie mniejszym stopniu ojcem wolności co Wałęsa, Gomułka co Wyszyński, a Bierut co Fieldorf. Wszyscy uczestniczyli w dialektycznym procesie, jedni wprawdzie pełniąc rolę prześladowanych, a drudzy prześladujących, ale dla jego wyniku nie ma to znaczenia. Domagać się teraz ukarania tych drugich, to nie rozumieć ducha dziejów. Na szczęście w tej sprawie ostatnie słowo nie należy do Jaruzelskiego. Mam nadzieję, że sąd będzie potrafił odróżnić to, co się stało, od tego, co się stać powinno, i że generałowi wymierzy słuszną karę.
————–

Fernando Orlandi, Le responsabilità di Wojciech Jaruzelski, Liberal 10 aprile 2008 
————-
Wspólnota niepamięci
RRafał A. Ziemkiewicz, dal BLOG di Rzeczpospolita, Opublikowano: 5 października 2008Argument miłośników Wojciecha Jaruzelskiego, że skoro w sposób pokojowy oddał władzę, należy mu się abolicja za zbrodnie stanu wojennego i ewentualne wcześniejsze, nie jest całkiem bezsensowny. Jest tylko od kilkunastu lat w szalbierczy sposób używany. Mówiąc najprościej: naród może Jaruzelskiemu wybaczyć, ale musi wiedzieć, co wybacza. Przywołując często przykład Południowej Afryki, obrońcy generała zdają się nie zauważać, iż zasadą tamtejszej transformacji było wybaczenie w zamian za wyznanie prawdy. Warunkiem abolicji było stawienie się przed Komisją Prawdy i Pojednania i pełne zrelacjonowanie – pod przysięgą sądową – swojej wiedzy o przemocy i bezprawiu, jakiego dopuszczał się oddający władzę reżim. Nam zaś zafundowano coś wręcz przeciwnego: pojednanie w amnezji. Wybaczenie w ciemno, połączone wręcz z zakazem dopytywania się, jak to wszystko było, kto mordował, kto kradł i kto jakie wydawał rozkazy. W efekcie struktury zbrodniczego reżimu bez przeszkód przeszły nienaruszone do strefy cienia w państwie formalnie już demokratycznym, ale bezradnym wobec tak potężnie zorganizowanej mafii. Przebaczyć stojącemu nad grobem Jaruzelskiemu? Być może. Jeśli wreszcie przestanie nas częstować kłamstwami, które historycy już dawno niezbicie obalili, i wykrztusi z siebie prawdę. Jeśli wyjaśni, czym były “wydziały D” w bezpiece i “oddział Y” w wywiadzie wojskowym, kto je “zadaniował” i nadzorował, w jaki sposób przechodziły po Okrągłym Stole do “cywila”, kto stał za “nieznanymi sprawcami”. Dopóki Jaruzelski próbuje zbyć historię bzdurami o rzekomym ratowaniu Polski przed sowiecką interwencją, dopóty wybaczenie mu nie byłoby aktem łaski, ale zwykłą kapitulacją sprawiedliwości przed bezczelną, rozzuchwaloną w bezkarności zbrodnią.
————–
Sąd nad Jaruzelskim: zemsta czy sprawiedliwość?
Gazeta Wyborcza, Opinie, hp 2008-10-08, ostatnia aktualizacja 2008-10-08 19:17:10.0

Jaruzelski bronił systemu komunistycznego, nie Polski. Bronił dyktatury komunistycznej, swojej władzy, nie państwa. Nie mam co do tego żadnych wątpliwości – o procesie autorów stanu wojennego mówi marszałek Senatu Bogdan Borusewicz.Borusewicz: Sąd nad Jaruzelskim to nie zemsta, to sprawiedliwość

Marcin Wojciechowski: Czy czuje pan satysfakcję, widząc gen. Jaruzelskiego na ławie oskarżonych? Czy rzeczywiście sprawiedliwości dziejowej staje się zadość?

Bogdan Borusewicz: Ten proces jest aktem sprawiedliwości. Jaruzelski powinien ponieść konsekwencje za wprowadzenie stanu wojennego. W jego wyniku Polska straciła dziesięć lat, zniszczono niespotykaną aktywność obywateli zrodzoną na fali ’80 roku. Zginęło kilkadziesiąt osób. Polska poniosła wielkie straty polityczne i gospodarcze. Gdyby nie stan wojenny, w 1989 r. bylibyśmy w zupełnie innym miejscu.

Wojciechowski: Generał się broni, że stan wojenny był wyższą koniecznością.

Borusewicz: Stan wojenny był klasycznym puczem wojskowym na modłę Ameryki Łacińskiej. Jeśli weźmiemy pucz Pinocheta w Chile, to tam też najpierw wprowadzono do zakładów pracy komisarzy wojskowych, izolowano wojsko od społeczeństwa. Wszystkie elementy techniczne stanu wojennego są podobne do puczu w Chile. Różnicą jest mniejsza liczba ofiar w Polsce oraz to, że stan wojenny przygotowali rządzący, a nie ci, którzy chcieli zdobyć władzę.

Stan wojenny był niezgodny nawet z prawem PRL. Rada Państwa nie mogła wydać dekretu o jego wprowadzeniu, bo w tym czasie obradował Sejm. Internowania rozpoczęły się jeszcze przed 13 grudnia. Po mnie ekipa SB i milicji przyjechała po godz. 23, ale jeszcze 12 grudnia. Nie obowiązywał wówczas dekret o stanie wojennym.

Wojciechowski: PRL nie był przecież państwem prawa. Trudno oceniać ówczesne działania władz przez pryzmat legalizmu.

Borusewicz: Co to ma do rzeczy? Czy jeśli PRL nie był państwem prawa, to znaczy, że Jaruzelski mógł robić wszystko? Nie można się na to zgodzić. Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego była organizacją bezprawną, powołaną przez wojskowych do rządzenia krajem. To kolejny klasyczny element puczu. Niech Jaruzelski nie mówi, że WRON nie miała żadnego znaczenia. Pewien dziennikarz muzyczny na Wybrzeżu napisał felieton, którego pierwsze litery słów – akronimy – układały się w tekst "Wrona skona". Miał za to proces i poszedł siedzieć. Czy to znaczy, że obraził ciało nieistniejące?

WRON był traktowany jako organ władzy. Ów dziennikarz powoływał się w czasie procesu na ekspertów mówiących, że każdy ptak kiedyś skona, a prokurator tłumaczył, że ptaki padają, a konać może tylko człowiek, więc felieton był aluzją polityczną do WRON. Jaruzelski ma prawo bronić się w dowolny sposób, ale jego argumenty są sprzeczne i zakłamane.

Podczas procesu widać, że Jaruzelski jest nadal capo di tutti cappi . Wszyscy oskarżeni – z wyjątkiem Stanisława Kani – trzymają się tej samej linii obrony, mówią to samo, co Jaruzelski.

Pełna treść wywiadu w czwartek w Gazecie Wyborczej. Na naszych łamach dyskutujemy o procesie autorów stanu wojennego

Chwin: Co byś zrobił 13 grudnia 1981 na miejscu gen. Jaruzelskiego?

Kiedy "naród domaga się", żeby kogoś publicznie ukarać, to się go ukarze bez względu na to, jak przedstawiały się fakty i motywy. (…)

Karze się wodza, żeby wybielić tysiące i miliony tych, którzy brali udział w niedobrych sprawach. (…)

Z jednostki zostałem zwolniony parę dni przez feralną datą 13 grudnia. Miałem więc szczęście? Tak, można powiedzieć, że miałem szczęście. Ale w grudniu 1970 i w grudniu 1981 r. dziesiątki tysięcy młodych polskich poborowych nie miały takiego szczęścia. Nikt ich z żadnej jednostki nie zwolnił i nie odesłał do domu. (…)

Taki to był system. Dostajesz kartę powołania, jesteś członkiem "Solidarności", masz zimowy mundur, hełm, wojskowe buty i pistolet maszynowy, po czym wprowadzasz stan wojenny w Polsce. Co myślisz o "komuchach" prywatnie, nie ma żadnego znaczenia. Ty własnym czołgiem osobiście rozbijasz bramę zakładu strajkującego. Jasne, że starasz się, żeby ofiar było jak najmniej, bo jesteś katolikiem, nie cierpisz "sowietów", kochasz polskiego papieża i nawet lubisz Lecha Wałęsę. Ale zgodnie z rozkazem rewidujesz ludzi na ulicach, aresztujesz ich, jeśli mają przy sobie ulotki, przetrząsasz bagażniki samochodów w poszukiwaniu antysocjalistycznej bibuły, osoby zaś podejrzane odprowadzasz na komisariat, gdzie niektóre z nich są bite pałkami do nieprzytomności – pisze Stefan Chwin w artykule My, Ablowie, czyści jak łza.

Kuczyński: Wyznania Abla po latach

Stefan Chwin napisał tekst niezwykły ("My, Ablowie czyści jak łza", Gazeta" z 4-5 września) i zadał jako pierwszy w debacie o stanie wojennym pytanie: "Co byś zrobił 13 grudnia na miejscu generała Jaruzelskiego?". Niezwykłość tekstu widzę w niedopowiedzianym, ale wyczuwalnym spostrzeżeniu, że przez rozumiejące – lepszego słowa nie mam – odniesienie się do stanu wojennego wielka część, chyba większość, ówczesnego społeczeństwa przyłożyła rękę do likwidacji "Solidarności". Zrobiła to, nie kochając komunizmu, komunistów i Polski Ludowej, lecz czując, że tamten zryw wolnościowy, słuszny przecież, prowadzi do tragedii, a nie do celu.

Tkwiąc w środku walki, po stronie "Solidarności", szukałbym w 1981 r. polubownego złagodzenia konfliktu. Ale jestem pewien, że znalazłszy się w kręgu uzależnień, w jakich działał generał Jaruzelski, doszedłbym do wniosku, że nie ma szansy na zatrzymanie katastrofy, że "Solidarność" musi zostać rozbita – na artykuł Stefana Chwina odpowiada Waldemar Kuczyński.
Czech: Decyzje Jaruzelskiego w świetle Dekalogu

W dwudziestym roku wolnej Polski trudno ze spokojem przyjmować wniosek IPN, że gen. Jaruzelski powinien odpowiadać za stan wojenny jako herszt grupy przestępczej na wzór "Pershinga" czy "Oczki". Z kim w takim razie solidarnościowa opozycja i Kościół – wiedziony ręką Jana Pawła II – siedziały przy Okrągłym Stole i kto został pierwszym prezydentem wolnej Polski? – komentarz Mirosława Czecha.

Jaruzelski: Jestem niewinny

Postawione mi zarzuty uważam za bezpodstawne, nacechowane jaskrawą jednostronnością. Jest to proces bezprecedensowy o historycznej randze. Przed sądem stają jeszcze osoby z najwyższych władz państwa, oskarżone o wieloczłonową zbrodnię, przy tym uznanie jej zbrodnią komunistyczną zaostrza efekt propagandowy, staje się zbrodnią szczególnego rodzaju, niejako zbrodnią do kwadratu – przeczytaj fragmenty wystąpienia gen. Wojciecha Jaruzelskiego w sądzie.

Włoska prasa broni decyzji Jaruzelskiego o stanie wojennym

Sergio Romano, komentator i były ambasador Włoch w Moskwie. Na łamach największego włoskiego dziennika "Il Corriere della Sera" napisał, że generał, broniąc się przed sądem, może skutecznie użyć dwóch argumentów. A mianowicie: że "skutki stanu wojennego były odwracalne", tzn. nie zmiażdżyły antykomunistycznej opozycji, oraz że wprowadzenie stanu wojennego uspokoiło sytuację w bloku wschodnim.

Decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego i postać generała Jaruzelskiego od początku były oceniane pozytywne, nawet przez antykomunistów. Zachowanie Jana Pawła II w stosunku do generała tylko utwierdziło Włochów i Watykan w przekonaniu, że zapisał się on pozytywnie w historii – przeczytaj, jak włoska prasa broni gen. Jaruzelskiego.