Polonia mon amour

Numer specjalny: “Are we East or West?”
MAGDALENA M. BARAN, managing editor of the issue, Res Publica Nowa, 24-09-2009
Numer „Are we East or West?” został opublikowany dzięki finansowemu wsparciu International Visegrad Found
Życie w Czworokącie
Niedawno w Gazecie Wyborczej natknęłam się na dzien­nikarskie dywagacje z kim to też Polska powinna się trzymać w Unii, gdzie szukać strategicznych partnerów, z kim zawierać sojusze. Autor gładko prześlizgnął się po, promowanej przez polski rząd, polityce Partnerstwa Wschodniego, rzucił okiem na Paryż, Londyn i Berlin, jednym tchem wymienił niedawno przyjęte do Wspól­noty Rumunię i Bułgarię, by w końcu zahaczyć piórem nawet o Bałkany. Poczułam niedosyt, czegoś mi zabra­kło. Oto w katalogu potencjalnych partnerów pominięto kraje, które ze względów historycznych i kulturowych (nie wspominając już o najzwyklejszej lekcji geografii) są sobie bliskie, a które od ponad osiemnastu lat łączy zapo­minany często sojusz, zwany Grupą Wyszehradzką.
Owszem, coś tam każdy słyszał, coś się pamięta, ale… To chyba tyle. W naszych dyskusjach często sytuujemy się na linii Wschód-Zachód, stawiając py­tania do którego z tych magicznych biegunów bliżej jest naszej części Europy, rzadko spoglądamy jednak na wzajemne relacje środkowoeuropejskie, na wpły­wy kultur, wspólne osiągnięcia, naszej polityki czy gospodarki. Wielokrotnie pozostajemy na poziomie spoglądania na siebie nawzajem przez pryzmat utar­tych stereotypów, uparcie pytając: skąd tak naprawdę jesteśmy, ze Wschodu czy z Zachodu?
Czy rzeczywiście uparliśmy się lekceważyć Wyszehrad? Na ile to niechęć spowodowana dzie­dzictwem lat życia, w przeznaczonej nam wówczas „przyjaźni”, za Żelazną Kurtyną, na ile zwyczajna ignorancja? Mimo licznych programów wspierających ożywienie relacji wciąż wiemy tyle, co nic. Niewątpli­wie stan ten zawdzięczamy również mediom, które wprawdzie chętnie opowiedzą nam o kolejnych lo­kalnych aferkach czy kryzysie w… Koziej Wólce, ale sprawy wyszehradzkie relacjonują mniej niż skąpo (o ile w ogóle). Ignorancja w tym względzie potrafi do­prowadzić nawet do pomylenia Słowacji ze Słowenią. Mamy wprawdzie spotkania promujące folklor na­szych narodów, w kulturze o krok dalej idziemy dzię­ki inicjatywom takim, jak choćby (odbywający się we wszystkich krajach Czworokąta) Festiwal Filmu Wy­szehradzkiego, coraz mocniejsze ożywienie daje się zaobserwować także w środowiskach akademickich. Wydarzenia te są jednak znane lokalnie, bardzie grun­tując istniejące relacje, niż promując ich poszerzenie. Zbyt wiele pozostaje nadal w cieniu niewiedzy lub stereotypu CK Monarchii, której poddanymi byli nie tylko nasi południowi sąsiedzi, ale i część Polaków (w kronikach wielu małopolskich rodzin można odnaleźć liczne świadectwa mieszania się narodowości, kultur, a także niezwykłej mobilności naszych ziomków).
Skąd zatem jesteśmy i dokąd tak naprawdę zmie­rzamy? Czy – jak w okresie podpisanie deklaracji wy­szehradzkiej – w Europie jest nam ze sobą po drodze, czy też środkowoeuropejskie relacje stanowią jedynie niepotrzebny balast, na drodze do partykularnych ce­lów politycznych danej społeczności? Gdzie stykają się nasze kultury, gdzie nasze polityki? O czym świadczą nasze narodowe narracje i co sobie nawzajem mogą opowiedzieć? Czy wzmacnianie znaczenia Wyszehradz­kiego Czworokąta, w kwestiach innych niż szeroko ro­zumiana współpraca kulturalna, jest nam nieodzowne? Na te i inne pytania staramy się opowiedzieć w specjal­nym numerze kwartalnika Res Publica Nowa, do któ­rego współtworzenia zaprosiliśmy wiodące czasopisma intelektualne z Czech, Słowacji i Węgier.
—-

Numer specjalny – “Are we East or West?”

Editorials