Polonia mon amour

Pamiętamy o przeszłości, myślimy o przyszłości
Bogdan Borusewicz*, Siergiej M. Mironow**, GW 2010-02-09
Wspólny artykuł marszałków senatów Polski i Rosji
Premierzy naszych krajów na Westerplatte, podczas międzynarodowej uroczystości 1 września 2009 roku, upamiętniającej 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej podkreślali, iż Polacy i Rosjanie – to dwa dumne wielkie narody. Ich losy nieraz ściśle splatały się w historii, która beznamiętnie przechowuje jasne i mroczne karty relacji rosyjsko-polskich. Nie ma w tym nic dziwnego. Tak często bywa między sąsiednimi krajami, jakimi od wieków były Rosja i Polska.
Pamiętamy o zwycięstwie polskich rycerzy i pułków smoleńskich w bitwie z zakonem krzyżackim pod Grunwaldem, którego 600-lecie przypada latem tego roku.
Niezapomniane są też karty niedawnej przeszłości. Nasze narody wraz z innymi państwami koalicji antyhitlerowskiej walczyły przeciwko wspólnemu wrogowi podczas drugiej wojny światowej – faszyzmowi, który uwłaczając ludzkiej godności, popełniał potworne zbrodnie przeciw człowieczeństwu, nieznane wcześniej w dziejach naszej cywilizacji.
Ale narody Rosji i Polski znały też bolesne okresy wzajemnej obcości. Po dziś dzień w sercach ludzi żywe są tragedie spowodowane przez represje stalinowskie, dla których nie ma usprawiedliwienia. Pamięć o tych niewinnych ofiarach jest tak samo święta jak pamięć o zwycięstwach. Niedopuszczalne jest usprawiedliwienie tych, którzy niszczyli również własny naród.
Naszym moralnym obowiązkiem jest pamięć o naszej przeszłości. Jednakże każdy naród ma swą “pamięć historyczną”, odmienne spojrzenie na dzieje. Najważniejsze, że teraz wspólnie myślimy o przyszłości. W ostatnich latach pojawiło się szczególnie dużo artykułów prasowych, opublikowano masę dokumentów, odbyły się liczne konferencje naukowe i spotkania intelektualistów. W większości ich celem jest znalezienie odpowiedzi na podstawowe pytanie: jak mamy dyskutować i rozmawiać o wspólnej historii, jak traktować jej niekiedy bolesne i tragiczne karty, by nie pozostawić kolejnym pokoleniom brzemienia, które ciążyłoby na naszych relacjach. W przeszłości podobne problemy też zajmowały umysły wybitnych Polaków i Rosjan.
Cieszy nas, że po dwudziestu latach od historycznych zmian w Europie Środkowej i Wschodniej zapoczątkowanych powstaniem “Solidarności” i pierestrojką Michaiła Gorbaczowa, stosunki Polski i Rosji wchodzą na nową drogę rozwoju. Należy je wypełnić konkretną treścią: aktywnymi kontaktami politycznymi, wymianą gospodarczą i kulturalną, więziami elit intelektualnych, młodzieży i zwykłych obywateli. Popieramy deklaracje rządów obu krajów o gotowości rozwijania naszych relacji we wszystkich tych kierunkach.
Nie może nas nie satysfakcjonować również to, że mimo światowego kryzysu finansowego i gospodarczego współpraca ekonomiczna między Polską i Rosją nadal się rozwija. To dobra oznaka, że ta sfera działalności jest najbardziej odporna na chwilową koniunkturę polityczną.
Współpraca ekonomiczna i wymiana handlowa określa jasno i perspektywicznie interesy obu stron. Właśnie na takiej pragmatycznej i wzajemnie korzystnej podstawie chcemy budować nasze relacje. Zamierzamy obronić je przed próbami destabilizacji podejmowanymi przez siły, którym zależy, by między Polską a Rosją istniały stosunki przypominające najtrudniejsze okresy naszej wspólnej historii.
Symbolicznym znamieniem normalizacji stosunków między Polską a Rosją stało się Forum Regionów zorganizowane w Moskwie we wrześniu 2009 roku pod patronatem Rady Federacji i Senatu RP. Wzięli w nim liczny udział przedstawiciele obu krajów, odbyły się ożywione dyskusje, które wyjawiły pragnienie kontynuacji i rozszerzenia naszego współdziałania. Forum naocznie potwierdziło, że takie kontakty są potrzebne. Liczymy, że ten sam duch współpracy i wzajemnej życzliwości będzie panował również podczas drugiego Forum Regionów, które ma się odbyć w maju 2010 roku w Polsce. Miejmy nadzieję, że do tego czasu niektóre struktury samorządowe staną się wzorem współpracy dla innych uczestników Forum.
Wymiana doświadczeń między organami samorządowymi oraz regionalnymi elitami z Polski i Rosji może nadać nową jakość tym stosunkom, odpolitycznić je, przybliżyć do zwykłego człowieka, przezwyciężyć negatywne stereotypy tkwiące w świadomości naszych narodów.
Za pozytywne uważamy rozpoczęcie dialogu między rosyjską Cerkwią prawosławną a Kościołem rzymsko-katolickim w Polsce, którego celem jest zbliżenie społeczeństw obydwu państw. To przypadek bezprecedensowy. Bardzo liczymy na kontynuację i pogłębienie tego procesu.
Rok 2010 obfituje w rocznice o ważnym znaczeniu dla Polaków i Rosjan. Nasze wzajemne stosunki sięgają w przeszłość. Nie sposób się z tym nie zgodzić. Zostawmy więc historię – historykom, politykom – politykę, zaś przyszłość – naszym narodom. Jeśli chodzi o historię, to dobry przykład współpracy stanowi wznowienie działalności polsko-rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych. Wyniki jej prac już dziś są znaczące. Polscy i rosyjscy uczeni potrafili stworzyć swoisty katalog kluczowych problemów polsko-rosyjskich XX wieku.
Z inicjatywy współprzewodniczących Grupy kontynuowane będzie poszukiwanie rozwiązania najtrudniejszych problemów, w tym w kontekście oceny moralno-politycznej tragedii katyńskiej. Powinniśmy wspólnie przeciwdziałać fałszowaniu prawdy historycznej oraz prowadzić działalność edukacyjną adresowaną do młodego pokolenia.
Mamy więc wrażenie, że w sferze oceny faktów historycznych – w tym tych najbardziej bolesnych – Polacy i Rosjanie są sobie coraz bliżsi. Zachowując pamięć o przeszłości, jesteśmy świadomi, że politycy istnieją nie po to, by badać historię, lecz po to, by wyciągać z niej wnioski z myślą o przyszłości. W takim duchu chcemy myśleć i działać. Jesteśmy przekonani, że na początku XXI wieku Polacy i Rosjanie dojrzeli do tego, by z wielowiekowej historii naszych relacji umieć czerpać i rozwijać co najlepsze. Tylko to otworzy przed naszymi narodami drogę ku przyszłości.
———-
*Bogdan Borusewicz jest marszałkiem Senatu RP
**Siergiej M. Mironow jest przewodniczącym Rady Federacji Zgromadzenia Federalnego Federacji Rosyjskiej (wyższej izby rosyjskiego parlamentu)
Artykuł ten ukazuje się jednocześnie w “Rosyjskoj Gaziecie” w związku z oficjalną wizyta marszałka Senatu Bogdana Borusewicza w Rosji w dniach 9-10 lutego